Met de komst van de Omgevingswet zijn er nieuwe instrumenten beschikbaar gekomen die helpen ruimtelijke opgaven integraal en in samenhang aan te pakken. Eén daarvan is het omgevingsprogramma. Dit instrument biedt overheden niet alleen de mogelijkheid om beleidsuitvoering concreter te maken, maar ook nieuwe mogelijkheden voor samenwerking tussen overheden.
Gezamenlijk kader voor regionale opgaven
Een omgevingsprogramma kan door meerdere gemeenten gezamenlijk worden vastgesteld. Daarmee ontstaat een gedeeld beleidskader voor het realiseren van regionale ambities. Een aansprekend voorbeeld hiervan is het omgevingsprogramma Zon op Veld in de RES-regio Midden-Holland, dat door vijf gemeenten is vastgesteld en via het DSO door alle betrokken gemeenten is ontsloten.
In dit traject heeft Rho Adviseurs een inhoudelijke en adviserende rol vervuld. We hebben meegeschreven aan het programma en het proces adviserend begeleid.
Het programma vertaalt de regionale energieopgave naar concrete ruimtelijke keuzes. Op een kansenkaart zijn binnen de RES-regio zoekgebieden voor zonnevelden opgenomen, die tevens zijn geannoteerd in het DSO. Per zoekgebied is een gebiedsbeschrijving uitgewerkt, met kenmerken en randvoorwaarden waaraan initiatieven voor zonnevelden moeten voldoen.
Daarnaast bevat het programma een afwegingskader met harde eisen én aanvullende kwaliteitscriteria. Dit maakt het mogelijk om initiatieven op deze criteria te toetsen en onderling te vergelijken. De toepassing van een dergelijke aanpak zien we inmiddels ook terug bij meerdere (regionale) ruimtelijke opgaven, bijvoorbeeld bij zoeklocaties voor woningbouw.
Van heroverwegen naar doorpakken
Zodra een initiatief binnen het omgevingsprogramma als wenselijk wordt beoordeeld, verschuift de focus van de beleidscyclus naar de uitvoeringsfase (zie figuur). Hier komt de BOPA in beeld: het juridische instrument om af te wijken van het omgevingsplan. En juist in deze fase bewijst het omgevingsprogramma zijn meerwaarde.
Omdat in het omgevingsprogramma al een integrale afweging heeft plaatsgevonden over geschikte locaties en voorwaarden, hoeft deze discussie niet bij iedere aanvraag opnieuw volledig te worden gevoerd. Dit verlegt het zwaartepunt van de BOPA-procedure: de vraag is dan niet óf een ontwikkeling wenselijk is, maar hoe de ontwikkeling past bij het vastgestelde omgevingsprogramma.
Van heroverwegen naar doorpakken
Zodra een initiatief binnen het omgevingsprogramma als wenselijk wordt beoordeeld, verschuift de focus van de beleidscyclus naar de uitvoeringsfase (zie figuur). Hier komt de BOPA in beeld: het juridische instrument om af te wijken van het omgevingsplan. En juist in deze fase bewijst het omgevingsprogramma zijn meerwaarde.
Omdat in het omgevingsprogramma al een integrale afweging heeft plaatsgevonden over geschikte locaties en voorwaarden, hoeft deze discussie niet bij iedere aanvraag opnieuw volledig te worden gevoerd. Dit verlegt het zwaartepunt van de BOPA-procedure: de vraag is dan niet óf een ontwikkeling wenselijk is, maar hoe de ontwikkeling past bij het vastgestelde omgevingsprogramma.
Uiteraard moet het initiatief ook voldoen aan instructieregels, ander beleid en een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Maar als het goed is, is in het omgevingsprogramma, op hoofdlijnen, daar al een basis voor gelegd.
Het omgevingsprogramma als kapstok voor BOPA's laat zien hoe de Omgevingswet in de praktijk kan werken: niet langer het telkens opnieuw wegen van wenselijkheid, maar het zorgvuldig inpassen van initiatieven binnen een gedeelde koers!
Iris van Malsen Adviseur Planvorming