Wist jij dat onze collega Ben een fascinerende hobby heeft? Overdag werkt Ben als planoloog bij Rho Adviseurs, maar ’s avonds en ’s nachts heeft Ben heel andere werkzaamheden (vrij naar Paul Jambers). Ben vindt de ruimte mateloos indrukwekkend. Als jongetje van 7 jaar las hij al alle boeken en publicaties over wat er zich 'boven zijn hoofd' afspeelde. Inmiddels is hij ruim 10 jaar actief als sterrenwacht.
Onlangs was Ben Lap 35 jaar in dienst bij Rho Adviseurs. Hij is niet alleen een zeer ervaren planoloog, maar in zijn vrije tijd is Ben actief als sterrenwacht bij de Volkssterrenwacht in Middelburg, de oudste Sterrenwacht van Nederland. Ben is ruim tien jaar vrijwilliger en de laatste twee jaar ook actief als bestuurslid van de Sterrenwacht. Wat betekent het werk als sterrenwacht voor Ben en hoe beïnvloed dit zijn dagelijks werk als planoloog?
De volledige naam is Volkssterrenwacht Phillippus Lansbergen. En alsof dat nog niet genoeg is, is in hun pand ook het nog Hans Lipperhey Museum gevestigd. Lipperhey heeft in Middelburg in 1608 de telescoop uitgevonden. ‘Een seecker instrument om verre te sien’. In het Middelburgse museum komen dus eigenlijk twee passies van Ben samen.
Zelf waarnemen is een fascinerende ervaring. Met een telescoop kun je direct kijken naar de sterren en miljarden zonnen. Als je dan ook weet wat je ziet, is dat mateloos interessant.
Ben Lap
“De kerntaak van de sterrenwacht is publieksvoorlichting”, zegt Ben. “We willen mensen graag verwondering meegeven, over hoe groots en immens het heelal is. Het relativeert de aardse ratrace. En het heeft ook aan een beter milieubesef bijgedragen. In 1968 gingen we naar de maan en keken van daar terug naar een kleine kwetsbare blauwe planeet in het immense heelal. In hetzelfde jaar kwam de Club van Rome bij elkaar. Dit besef is nog steeds heel urgent. Welke planeet laat je achter?”
De sterrenwacht heeft een eigen planetarium. Er worden tours met bepaalde thema’s georganiseerd, bijvoorbeeld over de uitvinding van de telescoop. Verder geven de sterrenwachten gastlessen, cursussen en lezingen. Bijvoorbeeld over eb en vloed en de werking van de maan, of over de meteoriet die dit jaar 100 jaar geleden insloeg in Ellemeet op Schouwen-Duiveland. In het najaar is de cursus sterrenkunde gestart. De Middelburgse Sterrenwacht ontvangt zo’n 6.000 mensen per jaar, in een topjaar onlangs zelfs 10.000.
Het werk als sterrenwacht is een nogal brede en veelomvattende hobby. Eigenlijk is het een manier van leven. Ben is elke vrijdagavond bij de Sterrenwacht te vinden. De Sterrenwacht heeft nog een tweede locatie in Westkapelle, puur voor waarnemingen. Medewerkers van de sterrenwacht hebben met elkaar indrukwekkende astroreizen gemaakt, onder andere naar de Ardennen, Schotland en Namibië. Bij Rho Adviseurs weet ook iedereen: spreek je met Ben, dan ga je vast weer iets interessants horen over sterren of ons heelal.
Kijk eens wat vaker omhoog!
Ben Lap
Als planoloog is Ben geboeid door ‘alles wat er onder je voeten gebeurt’. Gevraagd wat zijn werk bij de Sterrenwacht en fascinatie voor het heelal betekent voor zijn dagelijks werk, zegt Ben: “Er is ruimte genoeg, ook in Nederland, het is een kwestie van perspectief”. Wel heeft Ben een tip: “We zouden koersvast de gewenste omgevingskwaliteit moeten benoemen en daarop sturen. Juist in het perspectief van het heelal, besef je hoe kwetsbaar onze planeet is.”
In zijn werk neemt hij zijn kennis over het heelal en de hemellichamen natuurlijk mee en vooral de impact die kunstverlichting heeft op onze kijk daarop. “Wist je dat Nederland een van de meest verlichte landen ter wereld is? Vanuit de ruimte is te zien dat ons land helemaal oplicht door de hoeveelheid kunstlicht. Vaak brandt het licht ook nog eens onnodig. Of heel ongunstig, naar boven gericht. Zijn we de ruimte aan het verlichten?”
“Ken je de Nacht van de Nacht, een campagne om mensen te enthousiasmeren over een nacht zonder lichthinder. Zeer de moeite waard, als ervaring, om wellicht iets van de sterren te zien maar ook nuttig voor het milieu.” Ben maakt zich daarom hard voor duisternis als omgevingskwaliteit. “Denk ook eens over na over de landschappelijke inpassing bij nacht, hoe ziet het er dan uit?”
Licht? Uit waar het kan, aan waar het moet!
Ben Lap
Ben doet de oproep aan collega’s om in ruimtelijke plannen ook licht als thema te benoemen. Gelukkig zijn gemeenten aan het kantelen, er wordt steeds vaker werk van gemaakt in gemeentelijk beleid. In Nederland zijn Zeeland en Groningen hierin het meest actief, met in Groningen zelfs een dark sky gebied. Zelf is Ben actief in de werkgroep Licht en Duisternis van de Provincie Zeeland en Zeeuwse gemeenten en Waterschap Zeeuwse Eilanden. Samen met zo’n kleine 200 andere mensen in Nederland is Ben een zogenoemde ‘nachtwachter’.
En ja: veiligheid is ook een belangrijk thema, recent is dit debat weer opgelaaid door de campagne Wij Eisen De Nacht Op. ‘Veiligheid, met name voor vrouwen, is een solide aandachtspunt, maar daar moet je slim mee omgaan. Niet elke staat hoeft verlicht en niet elke straat hoeft permanent verlicht of fel verlicht. Hier zijn allerlei slimme keuzes in te maken’.
Te veel licht kan ons namelijk ziek maken. Denk aan verstoorde dag- en nachtritmes. Of het licht van de smartphone die ons alert en uit de slaap houdt. Licht wordt steeds vaker in verband gebracht met problemen rond gezondheid, slaap en dag en nachtritme. En wat denk je van de natuur? Er zijn voorbeelden genoeg van vleermuizen, nachtuilen en trekvogels die gevangen worden in lichtzuilen van kassen.
Doe het licht eens uit. Als je een half uur in het donker staat, ga je zoveel zien. Wist je dat het nooit absoluut donker is? Zelfs ’s nachts zie je nog altijd schaduw, dankzij het licht van de sterren.
Ben Lap
“Kijk eens wat vaker omhoog”, zegt Ben samenvattend.