Hoe Gemeente Oosterhout en Rho Adviseurs samen een stevige basis legden voor de Omgevingswet
Elke gemeente heeft 1 januari 2032 als stip op de horizon staan. Dit is de datum waarop het volwaardige omgevingsplan gereed moet zijn. Dit vraagt van gemeenten veel meer dan het samenvoegen van bestaande regelgeving. Bestemmingsplannen, gemeentelijke verordeningen en de bruidsschat moeten uiteindelijk samenkomen in één gebiedsdekkend, digitaal raadpleegbaar omgevingsplan.
Gemeente Oosterhout koos daarbij voor een bewuste strategie. In plaats van de nieuwe systematiek gebied voor gebied op te bouwen, werd eerst gewerkt aan een robuuste basis voor de hele gemeente. Samen met Rho Adviseurs zijn de volledige bruidsschat en de bestaande regels uit verordeningen over de fysieke leefomgeving zoveel mogelijk beleidsneutraal omgezet naar het omgevingsplan. Wijzigingen zijn alleen doorgevoerd voor zover het Besluit kwaliteit leefomgeving of door de raad vastgestelde sectorale besluiten daartoe aanleiding gaven. Een fundamentele herstructurering van alle bestaande regelingen.
Met de eerste wijziging van het omgevingsplan kiest gemeente Oosterhout expliciet voor:
- omzetting van de bruidsschat naar een eigen planstructuur;
- integratie van diverse lokale regels voor de fysieke leefomgeving;
- herschikking van de regels naar een gemeentelijke hoofdstukindeling.
Het resultaat is een volwaardige nieuwe planstructuur waarin alle regels van de bruidsschat volledig zijn omgezet. Hiermee is gemeente Oosterhout een van de eerste gemeenten (misschien wel de eerste) die het omgevingsplan zonder hoofdstuk 22 publiceert. Met het nieuwe omgevingsplan beschikt de gemeente over een solide fundament voor de verdere ontwikkeling richting het definitieve omgevingsplan.
Veel gemeenten kiezen ervoor om hun omgevingsplan stapsgewijs per gebied uit te bouwen. Oosterhout kiest bewust voor een fundamentele herstructurering.”
Hetty Wenting, projectleider
Eerst de basis, daarna de deelgebieden
Tijdens het project ontstond al snel het inzicht dat de generieke regels – zoals de bruidsschatregels, de APV en de geurverordening – het beste in één keer in het omgevingsplan konden worden opgenomen en in de gewenste structuur konden worden geplaatst. Daardoor ontstaat voor burgers en vergunningverleners een duidelijk toetsingskader: het omgevingsplan in samenhang met de nog geldende onderliggende bestemmingsplannen. Nieuwe gebiedsontwikkelingen kunnen hierdoor voortbouwen op één consistente juridische basis.
Meer dan een juridische omzetting
Het project begon ruim zes jaar geleden met een inventarisatie van alle regels over de fysieke leefomgeving binnen de gemeente. Samen met beleidsmedewerkers is onderzocht welke regelgeving behouden moest blijven, hoe gemeentelijke verordeningen konden worden geïntegreerd en hoe de volledige bruidsschat kon worden vertaald naar de systematiek van het omgevingsplan.
Dat betekende veel meer dan bestaande regels overzetten.
Iedere regel is opnieuw beoordeeld: wat is het doel van de regeling, moet deze over naar het omgevingsplan, sluit de formulering aan op het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en hoe is de regel straks digitaal raadpleegbaar? Daarnaast werd samen met RO-specialisten, vergunningverleners en stedenbouwkundigen de regels voor vergunningvrij bouwen opnieuw ingericht en vereenvoudigd – zonder daarbij de juridische werking van de regeling aan te passen.
Juist dat zorgvuldige detailwerk maakte het project omvangrijk, maar leverde tegelijkertijd een toekomstbestendige juridische basis op.
Het vak verandert mee
Tijdens het project werd ook duidelijk dat de Omgevingswet het werk van planologen fundamenteel verandert.
Waar planologen zich eerder vooral bezig hielden met de regels en de toelichting, moet iedere regel in het omgevingsplan worden geannoteerd, gekoppeld aan de juiste locatie en digitaal raadpleegbaar zijn binnen het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO).
Dat vraagt andere competenties dan voorheen. Juridische kennis blijft onmisbaar, maar wordt aangevuld met kennis van digitalisering, annoteren en de praktische toepasbaarheid van regelgeving. Binnen het project werd hiervoor intensief gewerkt met RX.Base, waarbij gemeente en adviseurs gezamenlijk ervaring opdeden met de nieuwe systematiek.
Samen pionieren
“Deze monsterklus hebben we echt samen gedaan. Met ervaren specialisten aan beide kanten van de tafel die bereid waren om nieuwe werkwijzen te verkennen, inhoudelijke discussies te voeren en knopen door te hakken. Altijd grondig en soms ook eigenzinnig. Daardoor konden we blijven doorontwikkelen.”
De nauwe samenwerking met de gemeente was de sleutel tot het succes.”
Hetty Wenting Projectleider Planvorming
Binnen de gemeente Oosterhout waren beleidsmedewerkers, medewerkers geo-informatie, vergunningverleners, stedenbouwkundigen en een ervaren milieuspecialist betrokken. Hun kennis van de lokale praktijk werd gecombineerd met juridische, planologische en digitale expertise van onze deskundige collega Hetty Wenting.
Juist doordat inhoudelijke kennis direct beschikbaar was en besluiten gezamenlijk werden genomen, kon het projectteam blijven pionieren en tegelijkertijd de kwaliteit bewaken.
Lessen voor andere gemeenten
Hoewel iedere gemeente een eigen uitgangssituatie heeft, leverde dit traject een aantal waardevolle inzichten op:
- Investeer bewust in een consistente gemeentebrede basis voordat gebiedsontwikkelingen worden uitgewerkt.
- Betrek juridische, planologische, milieukundige en uitvoerende disciplines bij het proces.
- Houd rekening met nieuwe competenties rondom digitalisering, annoteren en het DSO.
- Maak ruimte om te pionieren; veel vraagstukken kennen nog geen standaardoplossing.
Fundament voor de volgende stap
Met deze wijziging beschikt gemeente Oosterhout over een stevig fundament voor de verdere implementatie van de Omgevingswet. De komende jaren worden de bestaande bestemmingsplannen gebiedsgewijs omgezet naar het definitieve omgevingsplan.
Dit project laat zien dat de implementatie van de Omgevingswet geen eenmalige juridische exercitie is, maar een doorlopend ontwikkelproces. Een proces waarin samenwerking, vakmanschap en de bereidheid om nieuwe werkwijzen te ontwikkelen minstens zo belangrijk zijn als de regelgeving zelf.
Voor gemeente Oosterhout heeft het opstellen van het omgevingsplan geleid tot een solide, toekomstbestendig fundament. Voor Rho Adviseurs leverde het waardevolle praktijkervaring op die ook binnen andere implementatietrajecten wordt ingezet. Daarmee is dit project niet alleen een belangrijke stap voor Oosterhout, maar ook een inspirerend praktijkvoorbeeld voor andere gemeenten die werken aan een toekomstbestendig, gebiedsdekkend omgevingsplan.